تبليغاتX
نگاه شکسته
سحرم کشیده خنجر که چرا شبت نکشته ست؟ / تو بکُش که تا نیفتد دگرم به شب گذاری" _ سایه"
 بنیامین و فلسفه ی تاریخ

                 فرشته ی تاریخ                                                      

نوشته ای از "والتر بنیامین" (Walter Benjamin):

                                                                                مهیای پرواز است این دو بال

                                                                                و من سر آن دارم که به عقب برگردم

                                                                                و چه اندک می بود نصیبم از اقبال

                                                                                حتی اگر جاودانه بر جای می ماندم.

                                                                                                        (گرهارد شولم)

در یکی از نقاشی های "پل کٍله" (Paul Klee) موسوم به Angelus Novus [فرشته ی نو] فرشته ای را می بینیم با چنان چهره ای که گویی هم اینک در شرف روی برگرداندن از چیزی است که با خیرگی سرگرم تعمق در آن است. چشمانش تیره- دهانش باز و بالهایش گشوده است. این همان تصویری است که ما از فرشته ی تاریخ در ذهن داریم. چهره اش رو به سوی گذشته دارد. آنجا که ما زنجیره ای از رخداد ها را رویت می کنیم. او فقط به فاجعه ای واحد می نگرد که بی وقفه مخروبه بر مخروبه تلنبار می کند و آن را پیش پای او می افکند.

فرشته سر آن دارد که بماند- مردگان را بیدار کند و آنچه را که خرد و خراب گشته است مرمت کند و یکپارچه سازد... اما طوفانی از جانب بهشت در حال وزیدن است و با چنان خشمی بر بالهای وی       می کوبد که فرشته را دیگر یارای بستن آنها نیست. این طوفان او را با نیرویی مقاومت ناپذیر به درون آینده ای می راند که پشت بدان دارد ـ در حالی که تلنبار ویرانه ها پیش روی او سر به فلک می کشد. آنچه ما پیشرفت می نامیم همین طوفان است

                                                                              (تز هایی درباره مفهوم تاریخ/ تز ۹

                                                                                     ترجمه: مراد فرهاد پور)

                                                         

         

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در شنبه 1386/12/25  |
 بازم جمعه غروب...

   چه چیز تازه در این غربت است؟ کِی؟ چه زمان

                               غروب جمعه ی من بی تو پوک و پوده نشد؟

 

نمی دونم جمعه غروبا چی میشه...؟ ساعت که نم نمک میره سمت ۴-۵ بعد از ظهر انگار یه چیزی تو  وجود من می آشوبه... نه غریبه نه آشناست... اولاش خودمو به یه کاری مشغول میکنم ولی یادش   قوی تر و چموش تر از این حرفاست..! اونقدر با جلوه های رنگارنگ میاد و می ره که بالاخره حول و حوش ساعت ۶ غروب جمعه ی من -به قول منزوی عزیز- "پوک و پوده" میشه... خیلی وقتا تنها یا با      بچه ها می زنم بیرون. این جور موقعها "خیابون ولیعصر" بیشتر از همه حال می ده... هم عطر خاطره ها می پیچه هم دلمون وا میشه... نمی دونم شاید مدت کافی ای بود واسه فراموش کردنش ولی من خواستم و نشد... حداقل جمعه غروبا نمی شه... پس من می مونم و شعر و سه تار... (شور یا ابوعطا بیشتر از همه می چسبه با غزلای بی نظیر منزوی...)   

      

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در جمعه 1386/12/17  |
 این هم حرف یک دانشجوی فلسفه...

        

 سقراط را بگذار و با خود باش.امروز

                                                 ما وارثانِ کاسه های شوکرانیم !

                  

                                             (شعر از: زنده یاد حسین منزوی)                                                                                   

 

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در چهارشنبه 1386/12/15  |
 به بهانه ی کتاب تازه ی استاد
                            کتاب تازه ی دکتر قوام صفری

           «مابعدالطّبیعه چگونه ممکن است؟»


بالاخره  انتظارها به سر رسید و کتاب  قوام صفری به بازار. کتابی در امکان مابعدالطبیعه - آن هم در این زمانه که کی دیگر به فکر مابعدالطبیعه است! در فلسفه گورش را ۵۰-۶۰ سالی می شود که کنده اند! حالا "دکتر قوام" ما نبش قبر کرده؟! حتما خودش این داستانها را که پشت سرش خواهند گفت خوب می دانسته- این را خودش به من گفت. اما او باید این کتاب را می نوشت - این را هم خودش گفت.

                                                    

با دکتر قوام صفری ۲ ترم درس گذرانده ام: تاریخ فلسفه ی یونان. همان کلاسهایی که پرحضورترین ساعات مرا در مجموع کلاسها تاکنون تشکیل می دادند. (البته یک ترم کلاس درس دکتر خاتمی را هم هیچ وقت فراموش نخواهم کرد)  در ترم دوم (زمستان ۸۵) چند بار در کلاس به کتاب مهمی که تالیفش را به تازگی تمام کرده و به ناشر سپرده بود اشاره کرده بود و از آن با عنوان "تیر خلاص خود در فلسفه" یا حتی حرف آخرش -که بعد از آن دیگر حرفی ندارد- یاد کرده بود! این همه به اضافه ی مجادلات پنهان و کج سلیقگی های معروف او نسبت به دیگر اساتید  خبر از اثری با اهمیت و قابل توجه می داد. اثری که بالقوه یک مانیفست فلسفی در حوزه ی خود باشد. باری با همه ی تاخیر در چاپ -که ما حکایتش را از زبان خود دکتر می شنیدیم- این کتاب روانه ی بازار شد. (یعنی ما همین امروز صبح یک نسخه ی آنرا پشت شیشه ی برد دفتر دپارتمان دیدیم)

الان نمی خواهم راجع به کتاب و محتوای آن چیزی بگویم. چون اولا بحثش طولانی و بسیار تخصصی میشود  ثانیا هنوز کسی کتاب را نخوانده (هرچند کلیت ادعا و کلید های آنرا کم و بیش می دانم). الان فقط می خواستم به سهم خود خوش آمدی به این کتاب -کتابی که نویسنده اش را دوست می دارم- گفته باشم و دیگر اینکه: بسیاری اند که قوام صفری را اگر بی سواد ندانند صاحب حرفی برای گفتن نیز نمی دانند. این برای آدمی که غالبا خلاف جهت آب در هر جا شنا می کند و از شکستن "پارادایم حاکم"  ابایی ندارد و نقد سنت فلسفی -بخصوص سنت صدرایی که رویکرد غالب امروز در ایران است- شهرتش است دور از انتظار نیست. اما کم هم نیستند کسانی که -مثل من- قوام صفری را صاحب نبوغی ذاتی و ذوقی ظریف در فلسفه می دانند. من هم معتقدم که قوام آنقدری که ارسطو را با عظمت و دقت درس می دهد  در فلسفه علم دقیق و منسجم نیست ولی این دلیل بر سست بودن تفکر او نیست. 

به هر حال این کتاب بعد از دعواهای پر دامنه و کش داری که در اوایل و اواسط قرن ۲۰ بین فیلسوفان بر سر امکان یا عدم امکان متافیزیک درگرفت (از جانب پوزیتیویست های منطقی مثل کارنپ و ویتگنشتاین متقدم و آلفرد ایر و...) بحث باطل و بی ضرورتی برای ما جماعت فلسفه خوان (یا فلسفه باز) نیست. 

                                           [ناشر: پژوهشگاه علوم اسلامی]                 

 

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در چهارشنبه 1386/12/15  |
 مائده های زمینی...
  ۱۰ همسخنی من با آندره ژید :

 

۱) نمی توانم خویشتن را خسته کنم. هر شوری برای من نوعی فرسودگی عشق بوده است- آن هم فرسودگی ای لذت بخش. 

 

۲) آنچه را که ما آرزو می کنیم آنقدر که عشق هست تملّک نیست.

 

۳) برای من "خواندنِ" اینکه شن ساحلها نرم است کافی نیست. می خواهم پای برهنه ام این نرمی را حس کند.

 

۴) هر موجودی در خور عریان بودن و هر هیجانی در خور سرشار شدن است. 

 

۵) باید عمل کرد بی آنکه "حکمی" در خوب و بد اعمال کرد.  باید دوست داشت و اضطرابی به خود راه نداد که خوب است یا بد.

 

۶) همان دم که مخلوقی نظر ما را به خویشتن "منحصر" کند ما را از خدا بر می گرداند.

 

۷) هر جا که نمی توانی تمجید کنی تکذیب کن!

 

۸) هرگز در این جهان چیزی ندیده ام که حتی اندکی زیبا باشد مگر آنکه در دم آرزو کرده ام تا همه ی مهر من آنرا در بر گیرد!

 

۹) از هر لحظه ای تازگی شباهت ناپذیر آنرا بگیر و خوشی هایت را "آماده مکن".- یا بدان که به جای شادیهای آماده شادیِ "دیگر"ی تو را به شگفتی خواهد انداخت.

 

۱۰) ناتانائیل! آخر کِی همه ی کتابها را خواهیم سوزاند؟! 

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در سه شنبه 1386/12/14  |
 در پاسخ به میلاد
                                هویت اندیشی. سنّت گرایی نیست!

                     (نکاتی پیرامون نقد میلاد عزیزی بر مقاله ی "فردید")

دوست و هم دانشکده ای عزیزم "میلاد عزیزی" یادداشتی پیرامون مقاله ای که من در مورد فردید (با عنوان فیلسوف پری روز و پس فردا) نوشته ام در وبلاگ خود گذاشته است. متن این یادداشت او را از پیوندهای روزانه می توانید ببینید. البته این مقاله صرفا گزارش بی طرفانه ای از آراء فردید بود و بررسی انتقادی او را به قسمت دوم مقاله واگذارده ام. اما ذیلا نکاتی را به اختصار می نویسم:

۱) میلاد پرداختن من به مسئله ی هویت را دلیل بر سنت گرا بودن من دانسته و به قول خودش بوی سنت گرایی از مقاله ی من به مشامش خورده! ( و این برای من بسیار عجیب است! ) من در ابتدای مقاله گفته ام که پرداختن به فردید حاصل دغدغه ی هویت در ذهن من است. فکر می کنم اگر منظورم از این هویت را روشن کنم این شبهه ی او برطرف گردد. مقصود من از هویت: کیستی و چیستی ما ایرانیان بعد از تجربه ی ناقص و نیم بند مدرنیته (و بهتر بگویم مدرنیزاسیون) و آشنایی با تمدن و فلسفه ی مدرن غربی است و اینکه از آن زمان به بعد چه شد و چه کردیم و امروز کجا ایستاده ایم؟  گمان نمی کنم از این تعریف بوی سنت گرایی بیاید. البته که این سوال را هم یک سنت گرا می تواند بپرسد هم یک مدرن مثل خود میلاد  هم یک پست مدرن مثل من. اینکه من گفته ام و می گویم و تاکید می کنم که امروز ما باید به هویت خودمان بیندیشیم-  این به معنای علاقه ی من به سنت و بازگشت احمقانه و مذبوحانه به آن و یا دشمنی با مدرنیسم نیست.  من می گویم "ایرانی ام" اما هیچ گونه افکار و احساسات ناسیونالیستی پشت این حرف نخوابیده (اصلا مرزهای اندیشه من ناسیونالیسم را برنمی تابد و برایم مضحک می نماید. من که به شایگان علاقه دارم و "زیر آسمان های جهان" قدم می زنم!) خلاصه دغدغه ی هویت برای من به علت یک ضرورت است یعنی چاره ای ندارم و نداریم- نه به علت علاقه به سرزمین جغرافیایی ایران و سنت و مذهب و از این حرفها... 

۲) میلاد در جایی از یادداشت خود  گفته که: "من چون مدرن و جهانی میندیشم هویت برایم معنایی ندارد..."  و همچنین گفته: "بسیاری از مشکلات فکری ما از همین مباحث هویتی ناشی شده..." (شاید عبارات را دقیقا نقل نکرده باشم)  اولا: من خودم جهانی می اندیشم و به ایده ی جهانی شدن نیز -به نوعی- قائلم ولی نمی دانم چه تضادی بین جهانی فکر کردن و دغدغه ی هویت داشتن وجود دارد؟  به باور من این دو: دو ساحت فکری مجزا از هم ولی در امتداد هم هستند که تزاحمی برای یکدیگر ایجاد نمی کنند. یعنی من می توانم در اتاقم در تهران بنشینم و قهوه بخورم و به هویت ایرانی خود پس از این یک قرن تجددخواهی بیندیشم و در ساحتی دیگر از اندیشه ایرانی بودنم را فراموش کنم و خودم را در یک پوست جهانی احساس کنم و با متفکران جهانی هم سخن و هم پیاله شوم.  ثانیا: مدرن بودن نیز با هویت اندیشی منافاتی ندارد. مگر آن فرانسوی یا امریکایی سراپا مدرن به هویت و تاریخ خود فکر نمی کند؟  ثالثا: من قبول دارم که گفتمان هویت در ایران خیلی خیلی مشوش و پریشان و تب کرده بوده و هست اما این به خاطر تشویش و پریشانی واقعیت عینی ماست. نمی شود که با آن روبرو نشد.      می شود؟  

   ۳) میلاد عقیده ای دارد و آن این است که ما امروز باید در پی تجربه ی مدرنیته باشیم  و با هر چیزی که مانع این پروژه است سرشاخ شویم. (در یادداشتش هم به این امر تصریح کرده) من با این تز کاملا موافقم و این حرف خود من هم هست. بارها نیز در جمع های دوستانه گفته ام که "من در خفای خودم پست مدرنم ولی در عرصه ی عمومی مدرنِ دو آتشه ام!" ما بدون گذراندن تجربه ی مدرنیته نمی توانیم در عمل (در عینیت) پست مدرن باشیم مگر در عالم فراتاریخی ذهن. پس من اگر انتقاداتی به مدرنیسم دارم: اولا آنرا به مردم نمی گویم که جلوی حرکت این چرخ را بگیرم. ثانیا این انتقادات را از جایگاه سنت و سنت گرایی بر مدرنیسم وارد نمی کنم یعنی اصلا از جنس سنت نیستند بلکه از موضع پست مدرن مدرنیته را نقد می کنم. فرق این دو با هم از اینجا تا سیاره ی نپتون است! سنت گرایی خواهان "بازگشت" است حال آنکه پست مدرنیسم مدعی "فراروی" است. پست مدرنیسم خود فرزند مدرنیسم است ولی فرزند ناخلف! بر شانه های ستبر ولی لرزان مدرنیته می ایستد و از روی آن جای دیگر را می بیند. اما سنت گرایی هیچ نسبت خونی با مدرنیسم ندارد و در اندیشه ی انتقام از دشمن است.   

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در یکشنبه 1386/12/12  |
 اندیشه های وطنی _ 1
سید احمد فردید                                   قسمت اول 

                                      فیلسوف پری روز و پس فردا  

حدود دو سال است که گاهی کم و گاهی بیش به فردید فکر میکنم و روی اندیشه های وی کار میکنم. این حاصل اهمیت دغدغه ای دیر پا در ذهن من است و آن دغدغه "هویت ما"ست. هویت ما ایرانیان از زمان آشنایی و ارتباطمان با فرهنگ و تمدن غربی. این برخورد و تماس با غرب را -که همچون بمبی در سرزمین تفکر ما ترکید - اگر از دوره قائم مقام و عصر ناصری و پس از آن جنبش مشروطیت به این طرف دنبال کنیم کمی بعد از دوران پراهمیت رضاشاه به "دست اندازی" به نام فردید می رسیم. یکی از معماهای پرگره اندیشه معاصر و حتی شاید به قول داریوش آشوری: اسطوره ای در میان ما! فردید که حتی یک کتاب ننوشته نسلی از روشنفکران وطنی (در ده های ۴۰ و ۵۰ وبعد از آن) را شدیدا تحت تاثیر خود نهاد و می توان ردپای افکار او را در گفتمانهای مختلف هویت اندیشی -به ایجاب یا به سلب-  دنبال کرد. چه آنانی که به میراث وی وفادار ماندند مثل جلال آل احمد/ رضا داوری/ عباس معارف/محمد مددپور و... و چه آنها که توبه نامه! نوشتند و خود را -حداقل اسماْ- از زیر سلطه او بیرون کشیدند همچون آشوری/ داریوش شایگان/ احسان نراقی و... . 

اما نقش فردید در ماجرای پر نشیب وفراز "غرب شناسی" ما چیست؟ بگذارید نقش او را در پی بازی گردانان اولیه این ماجرا بیابیم. از نخستین رویکرد های جدی و هدفمند به غرب -که در اواخر عصر ناصری است- سه جریان کلی قابل تشخیص است:  ۱. جریان غرب گرای افراطی: تقلید از غرب با رویه سکولار و تاکید بر تعارض تجدد با سنتهای عرفی و مذهبی- مثل آخوندزاده / آقاخان کرمانی و بعدها تقی زاده)  ۲. جریان غرب گرای معتدل: تقلیل مفاهیم و تطبیق مقولات غربی با سنت دینی- مثل ملکم خان/ مستشارالدوله/ طالبوف و بعدها مهدی بازرگان. (فردید این گروه را "غربزده ی مضاعف مرکب" می نامید!) ۳. جریان غرب ستیز: شامل آخوندها و روشنفکرهایی که غرب را از بیخ و بن خطرناک می دانستند و نسبت تقابل میان ما و تجدد غربی برقرار می ساختند. چهره اول در این جریان شیخ فضل ا... نوری است که سرش بالای دار تجدد خواهان رفت. آل احمد در دوره پهلوی فرزند خلف اوست. اما جریان غرب ستیزی در اشکال متفاوتی ظاهر شده. چنانکه نوع غرب ستیزی آل احمد در کتاب غربزدگی - که متاثر از فردید است - با نوع غرب ستیزی شایگان متقدم در  آسیا در برابر غرب - که آنهم  تحت تاثیر فردید است - بسیار متفاوت است. (البته شایگان بعدها به گفتمان جهانی شدن و نفی غرب ستیزی متمایل شد) یا  علی شریعتی که با استرس خاص یک ایدئولوگ شیعه با غرب در می افتد ( در کتاب "ما و اقبال" غرب برای آقای دکتر: الکل و سکس و ماری جووانا ست!!) 

احمد فردید اما با همه اینها متفاوت است. او "با غرب در مقابل غرب" می ایستد و راوی تاریخ غربزدگی میشود. این تاریخ به قدری عجیب و غریب است که آدم برای بار اول سرش گیج می خورد! برای فردید غربزده فقط آن ژورنالیست کراواتی و فوکولی که از مدرنیزاسیون دفاع میکند نیست بلکه در روایت او     ابن سینا و ملاصدرا غربزده اند! منتهی غربزدگی آنها یونان زدگی است. معنای آن جمله ی معروف وی که « صدر تاریخ ما ذیل تاریخ غرب است» را باید با التفات به این روایت از غربزدگی فهم کرد. غربزدگی "حوالت تاریخی" ماست  و وظیفه ما درک این تقدیر و شاید یافتن راه برون رفتی از آن است. (این رهیافت نشان از وجود پنهان نوعی فلسفه تاریخ دارد که به نظر نگارنده متاثر از فکر آلمانی-هگلی است) حوالت تاریخ جدید (دوران تجدد) دو سر دارد: یک سر آن غربزدگی ست و سر دیگرش "نیست انگاری". فردید خودش می گوید: « من آرزویم برجستن از خندق نیست انگاری خودبنیاد و طاغوت زده و حوالت تاریخ جدید است. این ایده آل بنده است.» که منظور از نیست انگاری خودبنیاد  همان نیهیلیسمی ست که به نظر بسیاری نتیجه نهائی سوبژکتیویسم (اصالت فاعل خودبنیاد شناسایی که از دکارت شروع و در کانت و هگل و نیچه تحکیم شده) می باشد.  اما نکته ای که مهم است معنای خاص غربزدگی در اندیشه ی  فردید است. در ایران چون کتاب غربزدگی آل احمد شهرت و نفوذ فراوان یافت ذهن ما بیشتر به معنای   آل احمدی غربزدگی معطوف میشود. اما فردید معنایی بسیار عمیق تر و فیلسوفانه تر از این مفهوم مراد میکند...                 


ادامه مطلب
|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در پنجشنبه 1386/12/09  |
 دو شعر از: گراناز موسوی (1352)
      ۱

وقتی کمی دورتر

تمامی جهان این است

                             که حوا به آدم سیب می دهد

همین نزدیکی

هنوز تمامی گناه این است

که در آغوش تو آرام بگیرم

وبگویم چه خسته ام

از شنیدن جنگل که تبر

                                         تبر

                                                  می میرد.

                                                                                            پا برهنه تا صبح

                                                                                          (چاپ ۱۳۷۹- ص۷۵)

          ۲

دستت را به من بده

فرشتگان از ما رو گرفته اند و دعا می کنند

                                                       مجسمه ی نمک شویم

آسمان باشد و بالشی رو به ماه

و پرچین بوسه های تو

                                که گام بلند نفرین از آن نمی گذرد

انگار نه انگار که تیله ی خاکی

گه گاه زیر پایمان چرخ می زند.

                                                                                            همان مجموعه- ص۷۴

 

                                                                                          

                                                                                       

 

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در سه شنبه 1386/12/07  |
 سه شعر از: گروس عبدالملکیان (1359)
 ۱

باد

روسری ات را برداشت

باد

روسری ات را با خود برد

باور نداشتم

آن شب

خدا هم می خواست

موهای تو را ببیند.

                                                                                          پرنده پنهان

                                                                                     (چاپ۱۳۸۱- ص۷۵)

         ۲

هر نُتی که از عشق سخن بگوید

زیباست.

حالا

سمفونی پنجم بتهوون باشد

یا زنگ تلفنی که در انتظار صدای توست.

                                                                                            همان مجموعه- ص۹۰

          ۳

فرصتی نمانده است

بیا همدیگر را بغل کنیم

فردا یا من تو را می کشم

یا تو چاقو را در آب خواهی شست

همین چند سطر

دنیا به همین چند سطر رسیده است

به اینکه انسان

کوچک بماند بهتر است

به دنیا نیاید بهتر است

اصلا  این فیلم را به عقب برگردان

آن قدر که پالتوی پوست پشت ویترین

پلنگی شود

که می دود در دشتهای دور

آن قدر که عصاها

پیاده به جنگل برگردند

وپرندگان

دوباره بر زمین

             زمین...

نه!

به عقب تر برگرد

بگذار خدا

دوباره دستهایش را بشوید

در آینه بنگرد

شاید تصمیم دیگری گرفت

                                                                                             رنگ های رفته ی دنیا

                                                                                                (چاپ ۱۳۸۵- ص۹)

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در دوشنبه 1386/12/06  |
 دو غزل نو از: زنده یاد نجمه زارع (1361-84)
     ۱ 

فضای خانه که از خنده های ما گرم است

                                چه عاشقانه نفس می کشم! هوا گرم است

دوباره "دیده امت" زل بزن به چشمانی

                                  که از حرارت "من دیده ام تو را" گرم است

بگو دو مرتبه اینرا که: "دوستت دارم"

                                   دلم هنوز به این جمله ی شما گرم است

بیا نگاه کنیم عشق را...نترس! خدا...

                                     هزار مشغله دارد - سر خدا  گرم است

من و تو اهل بهشتیم اگرچه می گویند

                                       جهنم از هیجانات ما دو تا گرم است!

به من نگاه کنی شعر تازه می گویم

                                        که در نگاه تو  بازار شعرها گرم است

                                                                                                    عشق قابیل است

                                                                                                    (چاپ ۱۳۸۵- ص۵۳)

        ۲ 

آوخ! هنوز زخمیم و رنج می برم

                                     دنیا هر آنچه داشت بلا ریخت بر سرم

مردم چه می کنند که لبخند می زنند

                                       غم را نمی شود  که به رویم نیاورم

قانون روزگار چگونه ست کین چنین

                                          درگیر جنگ  تن به تنی نا برابرم

تو آنقدر شبیه به سنگی که مدتی ست

                                       از فکر دیدن تو ترک می خورد سرم

وامانده ام که تا به کجا می توان گریخت

                                        از این همیشه ها  که ندارند باورم

حال مرا  نپرس که  هنجار ها مرا

                                        مجبور می کنند بگویم که "بهترم"

                                                                                                   همان مجموعه-ص ۶۳

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در دوشنبه 1386/12/06  |
 یک شعر از: علی محمد مودب (1355)
تو رو

که آفرید

خندید

بعد بم نیگا کرد

و با صدای غمگینش گفت:

باباش می شی یا عاشقش!؟

گفتم: باس ببینم!

دیدمت عاشقت شدم

اما کاش بابات می شدم

تا با یه سیلی بت می فهموندم

عاشقا عروسکای تو نیستن!

آدما عروسکای تو نیستن!

                                                                    عاشقانه های پسر نوح

                                                                      (چاپ۱۳۸۲- ص ۱۳۲) 

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در دوشنبه 1386/12/06  |
 رادان؛ اردوان؛ چاووشی و مهرجویی در یک شاهکار (به بهانه فیلم سنتوری)

 

     داریوش مهرجویی از جمله آن آدمهایی است که جز برای شاهکارکردن ساخته نشده! مثل بهمن فرمان آرا- عباس کیارستمی-احمدرضا معتمدی-مسعود کیمیایی. اینان مرزبانان آبروی هنری ما هستند که تن مجروح سینمای ایران را با همه زخمها و نقصهایش هر از چندگاهی که فیلمی تازه می سازند جانی تازه می بخشند. توزیع پرجنجال فیلم آخر مهرجویی یعنی "سنتوری"  (که خود توزیعش قصه ای جداگانه دارد) بهانه ای شد تا چیزکی درباب او بنویسم:

مهرجویی را باید در قالب دو تم (them) عمده فیلمهایش بررسی کرد: یکی تم فلسفی و دیگری تم اجتماعی. که دغدغه های فکری او و درونمایه همه کارهایش را پوشش میدهند. فیلمهای مهرجویی را که از اوایل کارش در قبل از انقلاب تا کنون دنبال کنیم می توانیم در یکی از این دو تم قرار دهیم. فیلمهایی مثل هامون- پری- درخت گلابی -بانو دارای زمینه فلسفی هستند و  فیلمهایی از قبیل سارا- اجاره نشینها و این آخری سنتوری زمینه اجتماعی شان پررنگ است. و البته شاهکار دوران سازی همچون گاو (قبل از انقلاب ۵۷) بین تم فلسفی و اجتماعی شناور است ودر فضایی بینابین نفس می کشد. من مهرجویی را از کارهای ذسته اول آغاز کردم  آنهایی که نمودار دلمشغولیهای فلسفی او هستند بعد به سراغ آثار اجتماعی اش رفتم.  با "حمید هامون" فیلم هامون ترس ولرز وجودی و دلهره تفکر در قرن بیستم را احساس کردم و با "پری" فیلم پری چالش معنویت وزندگی اجتماعی در مسیر انسان امروزی را لمس کردم و با درخت گلابی فراز ونشیبها و دم دمی مزاجیهای حیات فکری خودم را رصد کردم و در هریک از آنها به فراخور احوالات فکری ام همزادپنداری نمودم... و بعد در اثری اجتماعی مثل سارا با پرتره ای  شکوهمند وتصویری از زن -در طوفان شرایط اجتماعی کشور- روبه رو شدم. بانو نیز گوشه ای سایه روشن و زیبا از ذهن سینمایی مرا تسخیر کرد... مهرجوییی هرچه ساخته من وبسیاری دیگر همچون من را ابتدا برای دو ساعت پای پرده سینما یا تلویزیون میخکوب کرده سپس برای ساعتها و روزها و سالهای بعد از آن به خود مشغول داشته است. فیلمهای فلسفی او شاید مخاطب عام  نیافته -به خاطر اینکه اساسا برای مخاطب عام ساخته نشده اند- بلکه قسمت قابل توجهی از سینمای روشنفکری (و سینمای معناگرا) ما را به دوش می کشند. فیلمهای اجتماعی مهرجویی اما هربار گوشه ای از چالشهای واقعی و دغدغه های جدی جامعه ما را به شیوه ای که منحصر به اوست به تصویر کشیده اند...

و امروز سنتوری... طنین زیبا ودر عین حال دردناک صدای لایه ای خفته و فراموش شده  از جامعه.  "علی سنتوری" (بهرام رادان) یک هنرمند نابغه و جوانی خلاق است که شهرتی زودهنگام نیز برای خود به هم زده. اما این اعتبار او و زندگی عاشقانه اش -که حاصل عشقی دوگانه به ساز و هانیه (همسرش) است- در مسیر ابتذالی خودخواسته اما غیر قابل پیش بینی تباه می گردد. بگذریم از اینکه دنیای متوهم "علی" -که حاصل مصرف مواد مخدر و الکلی است-  ذائقه مرا به خود جلب میکند وسبب میشود که در هیچ جا از فیلم از همراهی و همنوایی با او دریغ نکنم اما مسئله اعتیاد او با افراط تعمدی مهرجویی در این قضیه یک مسئله مهم بومی (local) برای جامعه ماست (بویژه که مربوط به قشر فرهیخته و هنرمند جامعه شود) در راستای همین مضمون محوری اعتیاد مهرجویی بر فضای آسیب زا و محرک جامعه در جهت دهی به این سمت وسو تاکید میکند. (مثلا آنجا که "هانیه" گلشیفته فراهانی از جو جامعه سخت گلایه میکند و می گوید: ...بدم می آید از این مملکت لعنتی که همه را معتاد بدبخت میکند...) علاوه بر مسئله اعتیاد مسائل و دغدغه های دیگری نیز در فیلمنامه مطرح می گردد از جمله وجود نگاه منحط سنتی به موسیقی و تحریم ان از جایگاه شرع ومذهب (که مادر علی نماد چنین نگاهی است) و همچنین سیاستگذاری های افراطی هیئت حاکمه و تنگناهای موجود برای اهل هنر که به مضیقه های مادی نیز منجر میشود وهنر را از درون ویران و منحرف میکند.

از جنبه های محتوایی فیلم که بگذریم- سنتوری حاصل اشتراک ۴ هنرمند بزرگ یعنی رادان- اردوان کامکار- محسن چاوشی و خود مهرجویی است که روی هم این فیلم را به یک شاهکار هنری کم نظیر بدل ساخته اند. بازی رادان مخصوصا در سکانس های شکه کننده فیلم وقتی با صدای زخمی چاوشی همراه میشود گویی مهرجویی را به کنار می زنند!! به نظر من ۵۰ درصد فیلم با مهرجویی است و ۵۰ درصد دیگر با صدای چاوشی! گرچه که بدون شک همه این عناصر وعوامل زیر لوای کارگردانی بی نظیر مهرجویی سازمان یافته اند. و اما فرد چهارم -اردوان کامکار- که موسیقی متن فیلم را پرداخته.  او را از چهار پنج سال پیش می شناسم و دنبال کرده ام. اردوان پیشتاز -وفعلا یگانه پرچمدار-  سنتورنوازی معاصر ایران است. او با کارهایی مثل دریا- بر فراز باد و... منادی سبک جدیدی از سنتور نوازی است که حاصل آشنایی عمیق و وسیع او با موسیقی کلاسیک مغرب زمین از یکسو و نفس کشیدن در هوای موسیقی سنتی ایران از سوی دیگر می باشد. فیلم سنتوری جلوه ای دیگر از قابلیتهای خیره کننده این موزیسین را تثبیت کرد.  خلاصه هارمونی عجیب اتفاقات داستانی فیلم با ترانه ها و قطعات موسیقایی  برای من موجب شد تا بار اول "فقط فیلم را نگاه کنم و گوش کنم"! و بار دوم بر تم مفهومی آن تمرکز کنم. مهرجویی را اگر با صرف نظر از همه مضامین فلسفی و اجتماعی اش لحاظ کنم دوست می دارم چون قشنگ فیلم می سازد. همین!                  

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در یکشنبه 1386/12/05  |
 از پرسه های بی هدف
بی تو‌ِ...

در حجم یک کام ِسیگار

                  می زنم پرسه در خاطرات...

         یک به یک

                     مزار از مزار...

                                         - بانوی روزهای بی گُدار! 

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در پنجشنبه 1386/12/02  |
 
 
بالا