تبليغاتX
نگاه شکسته
سحرم کشیده خنجر که چرا شبت نکشته ست؟ / تو بکُش که تا نیفتد دگرم به شب گذاری" _ سایه"
 بنیامین و فلسفه ی تاریخ

                 فرشته ی تاریخ                                                      

نوشته ای از "والتر بنیامین" (Walter Benjamin):

                                                                                مهیای پرواز است این دو بال

                                                                                و من سر آن دارم که به عقب برگردم

                                                                                و چه اندک می بود نصیبم از اقبال

                                                                                حتی اگر جاودانه بر جای می ماندم.

                                                                                                        (گرهارد شولم)

در یکی از نقاشی های "پل کٍله" (Paul Klee) موسوم به Angelus Novus [فرشته ی نو] فرشته ای را می بینیم با چنان چهره ای که گویی هم اینک در شرف روی برگرداندن از چیزی است که با خیرگی سرگرم تعمق در آن است. چشمانش تیره- دهانش باز و بالهایش گشوده است. این همان تصویری است که ما از فرشته ی تاریخ در ذهن داریم. چهره اش رو به سوی گذشته دارد. آنجا که ما زنجیره ای از رخداد ها را رویت می کنیم. او فقط به فاجعه ای واحد می نگرد که بی وقفه مخروبه بر مخروبه تلنبار می کند و آن را پیش پای او می افکند.

فرشته سر آن دارد که بماند- مردگان را بیدار کند و آنچه را که خرد و خراب گشته است مرمت کند و یکپارچه سازد... اما طوفانی از جانب بهشت در حال وزیدن است و با چنان خشمی بر بالهای وی       می کوبد که فرشته را دیگر یارای بستن آنها نیست. این طوفان او را با نیرویی مقاومت ناپذیر به درون آینده ای می راند که پشت بدان دارد ـ در حالی که تلنبار ویرانه ها پیش روی او سر به فلک می کشد. آنچه ما پیشرفت می نامیم همین طوفان است

                                                                              (تز هایی درباره مفهوم تاریخ/ تز ۹

                                                                                     ترجمه: مراد فرهاد پور)

                                                         

         

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در شنبه 1386/12/25  |
 بازم جمعه غروب...

   چه چیز تازه در این غربت است؟ کِی؟ چه زمان

                               غروب جمعه ی من بی تو پوک و پوده نشد؟

 

نمی دونم جمعه غروبا چی میشه...؟ ساعت که نم نمک میره سمت ۴-۵ بعد از ظهر انگار یه چیزی تو  وجود من می آشوبه... نه غریبه نه آشناست... اولاش خودمو به یه کاری مشغول میکنم ولی یادش   قوی تر و چموش تر از این حرفاست..! اونقدر با جلوه های رنگارنگ میاد و می ره که بالاخره حول و حوش ساعت ۶ غروب جمعه ی من -به قول منزوی عزیز- "پوک و پوده" میشه... خیلی وقتا تنها یا با      بچه ها می زنم بیرون. این جور موقعها "خیابون ولیعصر" بیشتر از همه حال می ده... هم عطر خاطره ها می پیچه هم دلمون وا میشه... نمی دونم شاید مدت کافی ای بود واسه فراموش کردنش ولی من خواستم و نشد... حداقل جمعه غروبا نمی شه... پس من می مونم و شعر و سه تار... (شور یا ابوعطا بیشتر از همه می چسبه با غزلای بی نظیر منزوی...)   

      

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در جمعه 1386/12/17  |
 این هم حرف یک دانشجوی فلسفه...

        

 سقراط را بگذار و با خود باش.امروز

                                                 ما وارثانِ کاسه های شوکرانیم !

                  

                                             (شعر از: زنده یاد حسین منزوی)                                                                                   

 

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در چهارشنبه 1386/12/15  |
 به بهانه ی کتاب تازه ی استاد
                            کتاب تازه ی دکتر قوام صفری

           «مابعدالطّبیعه چگونه ممکن است؟»


بالاخره  انتظارها به سر رسید و کتاب  قوام صفری به بازار. کتابی در امکان مابعدالطبیعه - آن هم در این زمانه که کی دیگر به فکر مابعدالطبیعه است! در فلسفه گورش را ۵۰-۶۰ سالی می شود که کنده اند! حالا "دکتر قوام" ما نبش قبر کرده؟! حتما خودش این داستانها را که پشت سرش خواهند گفت خوب می دانسته- این را خودش به من گفت. اما او باید این کتاب را می نوشت - این را هم خودش گفت.

                                                    

با دکتر قوام صفری ۲ ترم درس گذرانده ام: تاریخ فلسفه ی یونان. همان کلاسهایی که پرحضورترین ساعات مرا در مجموع کلاسها تاکنون تشکیل می دادند. (البته یک ترم کلاس درس دکتر خاتمی را هم هیچ وقت فراموش نخواهم کرد)  در ترم دوم (زمستان ۸۵) چند بار در کلاس به کتاب مهمی که تالیفش را به تازگی تمام کرده و به ناشر سپرده بود اشاره کرده بود و از آن با عنوان "تیر خلاص خود در فلسفه" یا حتی حرف آخرش -که بعد از آن دیگر حرفی ندارد- یاد کرده بود! این همه به اضافه ی مجادلات پنهان و کج سلیقگی های معروف او نسبت به دیگر اساتید  خبر از اثری با اهمیت و قابل توجه می داد. اثری که بالقوه یک مانیفست فلسفی در حوزه ی خود باشد. باری با همه ی تاخیر در چاپ -که ما حکایتش را از زبان خود دکتر می شنیدیم- این کتاب روانه ی بازار شد. (یعنی ما همین امروز صبح یک نسخه ی آنرا پشت شیشه ی برد دفتر دپارتمان دیدیم)

الان نمی خواهم راجع به کتاب و محتوای آن چیزی بگویم. چون اولا بحثش طولانی و بسیار تخصصی میشود  ثانیا هنوز کسی کتاب را نخوانده (هرچند کلیت ادعا و کلید های آنرا کم و بیش می دانم). الان فقط می خواستم به سهم خود خوش آمدی به این کتاب -کتابی که نویسنده اش را دوست می دارم- گفته باشم و دیگر اینکه: بسیاری اند که قوام صفری را اگر بی سواد ندانند صاحب حرفی برای گفتن نیز نمی دانند. این برای آدمی که غالبا خلاف جهت آب در هر جا شنا می کند و از شکستن "پارادایم حاکم"  ابایی ندارد و نقد سنت فلسفی -بخصوص سنت صدرایی که رویکرد غالب امروز در ایران است- شهرتش است دور از انتظار نیست. اما کم هم نیستند کسانی که -مثل من- قوام صفری را صاحب نبوغی ذاتی و ذوقی ظریف در فلسفه می دانند. من هم معتقدم که قوام آنقدری که ارسطو را با عظمت و دقت درس می دهد  در فلسفه علم دقیق و منسجم نیست ولی این دلیل بر سست بودن تفکر او نیست. 

به هر حال این کتاب بعد از دعواهای پر دامنه و کش داری که در اوایل و اواسط قرن ۲۰ بین فیلسوفان بر سر امکان یا عدم امکان متافیزیک درگرفت (از جانب پوزیتیویست های منطقی مثل کارنپ و ویتگنشتاین متقدم و آلفرد ایر و...) بحث باطل و بی ضرورتی برای ما جماعت فلسفه خوان (یا فلسفه باز) نیست. 

                                           [ناشر: پژوهشگاه علوم اسلامی]                 

 

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در چهارشنبه 1386/12/15  |
 در پاسخ به میلاد
                                هویت اندیشی. سنّت گرایی نیست!

                     (نکاتی پیرامون نقد میلاد عزیزی بر مقاله ی "فردید")

دوست و هم دانشکده ای عزیزم "میلاد عزیزی" یادداشتی پیرامون مقاله ای که من در مورد فردید (با عنوان فیلسوف پری روز و پس فردا) نوشته ام در وبلاگ خود گذاشته است. متن این یادداشت او را از پیوندهای روزانه می توانید ببینید. البته این مقاله صرفا گزارش بی طرفانه ای از آراء فردید بود و بررسی انتقادی او را به قسمت دوم مقاله واگذارده ام. اما ذیلا نکاتی را به اختصار می نویسم:

۱) میلاد پرداختن من به مسئله ی هویت را دلیل بر سنت گرا بودن من دانسته و به قول خودش بوی سنت گرایی از مقاله ی من به مشامش خورده! ( و این برای من بسیار عجیب است! ) من در ابتدای مقاله گفته ام که پرداختن به فردید حاصل دغدغه ی هویت در ذهن من است. فکر می کنم اگر منظورم از این هویت را روشن کنم این شبهه ی او برطرف گردد. مقصود من از هویت: کیستی و چیستی ما ایرانیان بعد از تجربه ی ناقص و نیم بند مدرنیته (و بهتر بگویم مدرنیزاسیون) و آشنایی با تمدن و فلسفه ی مدرن غربی است و اینکه از آن زمان به بعد چه شد و چه کردیم و امروز کجا ایستاده ایم؟  گمان نمی کنم از این تعریف بوی سنت گرایی بیاید. البته که این سوال را هم یک سنت گرا می تواند بپرسد هم یک مدرن مثل خود میلاد  هم یک پست مدرن مثل من. اینکه من گفته ام و می گویم و تاکید می کنم که امروز ما باید به هویت خودمان بیندیشیم-  این به معنای علاقه ی من به سنت و بازگشت احمقانه و مذبوحانه به آن و یا دشمنی با مدرنیسم نیست.  من می گویم "ایرانی ام" اما هیچ گونه افکار و احساسات ناسیونالیستی پشت این حرف نخوابیده (اصلا مرزهای اندیشه من ناسیونالیسم را برنمی تابد و برایم مضحک می نماید. من که به شایگان علاقه دارم و "زیر آسمان های جهان" قدم می زنم!) خلاصه دغدغه ی هویت برای من به علت یک ضرورت است یعنی چاره ای ندارم و نداریم- نه به علت علاقه به سرزمین جغرافیایی ایران و سنت و مذهب و از این حرفها... 

۲) میلاد در جایی از یادداشت خود  گفته که: "من چون مدرن و جهانی میندیشم هویت برایم معنایی ندارد..."  و همچنین گفته: "بسیاری از مشکلات فکری ما از همین مباحث هویتی ناشی شده..." (شاید عبارات را دقیقا نقل نکرده باشم)  اولا: من خودم جهانی می اندیشم و به ایده ی جهانی شدن نیز -به نوعی- قائلم ولی نمی دانم چه تضادی بین جهانی فکر کردن و دغدغه ی هویت داشتن وجود دارد؟  به باور من این دو: دو ساحت فکری مجزا از هم ولی در امتداد هم هستند که تزاحمی برای یکدیگر ایجاد نمی کنند. یعنی من می توانم در اتاقم در تهران بنشینم و قهوه بخورم و به هویت ایرانی خود پس از این یک قرن تجددخواهی بیندیشم و در ساحتی دیگر از اندیشه ایرانی بودنم را فراموش کنم و خودم را در یک پوست جهانی احساس کنم و با متفکران جهانی هم سخن و هم پیاله شوم.  ثانیا: مدرن بودن نیز با هویت اندیشی منافاتی ندارد. مگر آن فرانسوی یا امریکایی سراپا مدرن به هویت و تاریخ خود فکر نمی کند؟  ثالثا: من قبول دارم که گفتمان هویت در ایران خیلی خیلی مشوش و پریشان و تب کرده بوده و هست اما این به خاطر تشویش و پریشانی واقعیت عینی ماست. نمی شود که با آن روبرو نشد.      می شود؟  

   ۳) میلاد عقیده ای دارد و آن این است که ما امروز باید در پی تجربه ی مدرنیته باشیم  و با هر چیزی که مانع این پروژه است سرشاخ شویم. (در یادداشتش هم به این امر تصریح کرده) من با این تز کاملا موافقم و این حرف خود من هم هست. بارها نیز در جمع های دوستانه گفته ام که "من در خفای خودم پست مدرنم ولی در عرصه ی عمومی مدرنِ دو آتشه ام!" ما بدون گذراندن تجربه ی مدرنیته نمی توانیم در عمل (در عینیت) پست مدرن باشیم مگر در عالم فراتاریخی ذهن. پس من اگر انتقاداتی به مدرنیسم دارم: اولا آنرا به مردم نمی گویم که جلوی حرکت این چرخ را بگیرم. ثانیا این انتقادات را از جایگاه سنت و سنت گرایی بر مدرنیسم وارد نمی کنم یعنی اصلا از جنس سنت نیستند بلکه از موضع پست مدرن مدرنیته را نقد می کنم. فرق این دو با هم از اینجا تا سیاره ی نپتون است! سنت گرایی خواهان "بازگشت" است حال آنکه پست مدرنیسم مدعی "فراروی" است. پست مدرنیسم خود فرزند مدرنیسم است ولی فرزند ناخلف! بر شانه های ستبر ولی لرزان مدرنیته می ایستد و از روی آن جای دیگر را می بیند. اما سنت گرایی هیچ نسبت خونی با مدرنیسم ندارد و در اندیشه ی انتقام از دشمن است.   

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در یکشنبه 1386/12/12  |
 رادان؛ اردوان؛ چاووشی و مهرجویی در یک شاهکار (به بهانه فیلم سنتوری)

 

     داریوش مهرجویی از جمله آن آدمهایی است که جز برای شاهکارکردن ساخته نشده! مثل بهمن فرمان آرا- عباس کیارستمی-احمدرضا معتمدی-مسعود کیمیایی. اینان مرزبانان آبروی هنری ما هستند که تن مجروح سینمای ایران را با همه زخمها و نقصهایش هر از چندگاهی که فیلمی تازه می سازند جانی تازه می بخشند. توزیع پرجنجال فیلم آخر مهرجویی یعنی "سنتوری"  (که خود توزیعش قصه ای جداگانه دارد) بهانه ای شد تا چیزکی درباب او بنویسم:

مهرجویی را باید در قالب دو تم (them) عمده فیلمهایش بررسی کرد: یکی تم فلسفی و دیگری تم اجتماعی. که دغدغه های فکری او و درونمایه همه کارهایش را پوشش میدهند. فیلمهای مهرجویی را که از اوایل کارش در قبل از انقلاب تا کنون دنبال کنیم می توانیم در یکی از این دو تم قرار دهیم. فیلمهایی مثل هامون- پری- درخت گلابی -بانو دارای زمینه فلسفی هستند و  فیلمهایی از قبیل سارا- اجاره نشینها و این آخری سنتوری زمینه اجتماعی شان پررنگ است. و البته شاهکار دوران سازی همچون گاو (قبل از انقلاب ۵۷) بین تم فلسفی و اجتماعی شناور است ودر فضایی بینابین نفس می کشد. من مهرجویی را از کارهای ذسته اول آغاز کردم  آنهایی که نمودار دلمشغولیهای فلسفی او هستند بعد به سراغ آثار اجتماعی اش رفتم.  با "حمید هامون" فیلم هامون ترس ولرز وجودی و دلهره تفکر در قرن بیستم را احساس کردم و با "پری" فیلم پری چالش معنویت وزندگی اجتماعی در مسیر انسان امروزی را لمس کردم و با درخت گلابی فراز ونشیبها و دم دمی مزاجیهای حیات فکری خودم را رصد کردم و در هریک از آنها به فراخور احوالات فکری ام همزادپنداری نمودم... و بعد در اثری اجتماعی مثل سارا با پرتره ای  شکوهمند وتصویری از زن -در طوفان شرایط اجتماعی کشور- روبه رو شدم. بانو نیز گوشه ای سایه روشن و زیبا از ذهن سینمایی مرا تسخیر کرد... مهرجوییی هرچه ساخته من وبسیاری دیگر همچون من را ابتدا برای دو ساعت پای پرده سینما یا تلویزیون میخکوب کرده سپس برای ساعتها و روزها و سالهای بعد از آن به خود مشغول داشته است. فیلمهای فلسفی او شاید مخاطب عام  نیافته -به خاطر اینکه اساسا برای مخاطب عام ساخته نشده اند- بلکه قسمت قابل توجهی از سینمای روشنفکری (و سینمای معناگرا) ما را به دوش می کشند. فیلمهای اجتماعی مهرجویی اما هربار گوشه ای از چالشهای واقعی و دغدغه های جدی جامعه ما را به شیوه ای که منحصر به اوست به تصویر کشیده اند...

و امروز سنتوری... طنین زیبا ودر عین حال دردناک صدای لایه ای خفته و فراموش شده  از جامعه.  "علی سنتوری" (بهرام رادان) یک هنرمند نابغه و جوانی خلاق است که شهرتی زودهنگام نیز برای خود به هم زده. اما این اعتبار او و زندگی عاشقانه اش -که حاصل عشقی دوگانه به ساز و هانیه (همسرش) است- در مسیر ابتذالی خودخواسته اما غیر قابل پیش بینی تباه می گردد. بگذریم از اینکه دنیای متوهم "علی" -که حاصل مصرف مواد مخدر و الکلی است-  ذائقه مرا به خود جلب میکند وسبب میشود که در هیچ جا از فیلم از همراهی و همنوایی با او دریغ نکنم اما مسئله اعتیاد او با افراط تعمدی مهرجویی در این قضیه یک مسئله مهم بومی (local) برای جامعه ماست (بویژه که مربوط به قشر فرهیخته و هنرمند جامعه شود) در راستای همین مضمون محوری اعتیاد مهرجویی بر فضای آسیب زا و محرک جامعه در جهت دهی به این سمت وسو تاکید میکند. (مثلا آنجا که "هانیه" گلشیفته فراهانی از جو جامعه سخت گلایه میکند و می گوید: ...بدم می آید از این مملکت لعنتی که همه را معتاد بدبخت میکند...) علاوه بر مسئله اعتیاد مسائل و دغدغه های دیگری نیز در فیلمنامه مطرح می گردد از جمله وجود نگاه منحط سنتی به موسیقی و تحریم ان از جایگاه شرع ومذهب (که مادر علی نماد چنین نگاهی است) و همچنین سیاستگذاری های افراطی هیئت حاکمه و تنگناهای موجود برای اهل هنر که به مضیقه های مادی نیز منجر میشود وهنر را از درون ویران و منحرف میکند.

از جنبه های محتوایی فیلم که بگذریم- سنتوری حاصل اشتراک ۴ هنرمند بزرگ یعنی رادان- اردوان کامکار- محسن چاوشی و خود مهرجویی است که روی هم این فیلم را به یک شاهکار هنری کم نظیر بدل ساخته اند. بازی رادان مخصوصا در سکانس های شکه کننده فیلم وقتی با صدای زخمی چاوشی همراه میشود گویی مهرجویی را به کنار می زنند!! به نظر من ۵۰ درصد فیلم با مهرجویی است و ۵۰ درصد دیگر با صدای چاوشی! گرچه که بدون شک همه این عناصر وعوامل زیر لوای کارگردانی بی نظیر مهرجویی سازمان یافته اند. و اما فرد چهارم -اردوان کامکار- که موسیقی متن فیلم را پرداخته.  او را از چهار پنج سال پیش می شناسم و دنبال کرده ام. اردوان پیشتاز -وفعلا یگانه پرچمدار-  سنتورنوازی معاصر ایران است. او با کارهایی مثل دریا- بر فراز باد و... منادی سبک جدیدی از سنتور نوازی است که حاصل آشنایی عمیق و وسیع او با موسیقی کلاسیک مغرب زمین از یکسو و نفس کشیدن در هوای موسیقی سنتی ایران از سوی دیگر می باشد. فیلم سنتوری جلوه ای دیگر از قابلیتهای خیره کننده این موزیسین را تثبیت کرد.  خلاصه هارمونی عجیب اتفاقات داستانی فیلم با ترانه ها و قطعات موسیقایی  برای من موجب شد تا بار اول "فقط فیلم را نگاه کنم و گوش کنم"! و بار دوم بر تم مفهومی آن تمرکز کنم. مهرجویی را اگر با صرف نظر از همه مضامین فلسفی و اجتماعی اش لحاظ کنم دوست می دارم چون قشنگ فیلم می سازد. همین!                  

|+| نوشته شده توسط مسعود راعی در یکشنبه 1386/12/05  |
 
 
بالا